..  HET EVOLUON. Waar is die tijd gebleven?

Spaanse migranten die voorgoed naar Spanje zijn teruggekeerd, hebben volgens mij minstens één herinnering aan Eindhoven diep in hun hart gegrift staan en dat is de herinnering aan het Evoluon. Zelfs de Spaanse migranten. die nog steeds in Eindhoven en omstreken wonen herinneren zich het Evoluon met heimwee. En ik denk dat alle mensen die het Evoluon hebben gekend toen het nog open was voor publiek en die de magie van de exposities hebben gevoeld, troost kunnen .vinden in de gedachte dat het een privilege was om een rol te spelen in deze aflevering uit de boeiende geschiedenis van Eindhoven en Philips. Bij dit artikel toon ik mijn landgenoten enkele foto's van dit architectonisch juweel. Foto's die ze mij gestuurd hebben, die ik van internet heb gehaald of die gewoon door mij zelf zijn gemaakt. En ik weet zeker dat ze met veel nostalgie aan die mooie tijd zullen terugdenken. Wat ik hier vertel heeft een persoonlijke tintje. Het zijn mijn eigen herinneringen. Gebeurtenissen zoals ik ze beleefde rond mijn zeventiende levensjaar en die gemengd met mijn huidige mening. Het kan zijn dat ik fout zit, dat u de gebeurtenissen uit die tijd anders heeft ervaren en dat uw mening niet overeen komt met de mijne. Maar dat is juist mooi, want als iemand begint met een mening, dan volgt er een debat. En daartoe nodig ik u uit.

In de jaren van 1960 begon de constructie van het Evoluon op een terrein dat de gemeente Eindhoven zelf aan Philips schonk.

DE OPENING

In het jaar 1966 - het jaar waarin ook het woonoord El Prado werd geopend - was het één groot feest in Eindhoven. Frits Philips die begin jaren ‘60 de nieuwe leider was geworden van het wereldconcern, vierde samen met de hele stad het 75-jarig bestaan van PHILIPS. Een van de grootste festiviteiten was de opening van het Evoluon op 24 september 1966.

……………   …………….. …………Ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van Philips werd het Evoluon op 24 september 1966 geopend.

Het Evoluon moest een permanente tentoonstellingsruimte worden waarin het publiek kennis kon maken met de nieuwste technologische ontwikkelingen op aarde en met de bijdragen van Philips hieraan. De mensen stonden centraal, want bij de meeste tentoongestelde objecten moesten de bezoekers zelf iets doen om te kunnen zien hoe deze functioneerden. Vanaf de jaren ‘70 tot in het begin van de jaren ‘80 trok het Evoluon jaarlijks een half miljoen bezoekers. Een paar jaar lang werkte de Spaanse migrant Pablo Luengo elk weekend in de keuken van het Evoluon. (Sommige lezers vragen zich misschien af waarom deze meneer dezelfde achternaam heeft als ik. Aangezien ik zelf ook heel nieuwsgierig ben, wil ik de meest nieuwsgierigen onder u wel verklappen dat deze meneer mijn vader is.) Hij vertelde me: 'Het was ongelooflijk, elke dag kregen we duizenden bezoekers, uit alle landen. Het was daar net een gekkenhuis. Het restaurantpersoneel moest niet rennen, maar vliegen! Zo druk was het soms. Zelfs als er meer personeel werd aangenomen, maakte dat geen enkel verschil. Er zijn geen woorden voor.'

Op deze foto uit het begin van de jaren '70 is het personeel van het Evoluon te zien. Links op de foto, achter de vrouw met de zwarte jurk, staat de heer Pablo Luengo.

Maar in de tweede helft van de jaren ‘80 begon het bezoekersaantal te dalen en in 1989 besloot Philips het Evoluon als expositieruimte te sluiten en het om te bouwen tot een modern bedrijfsontvangstcentrum. Het is mij niet bekend welke acties Philips heeft ondernomen om het Evoluon te redden toen het bezoekersaantal verminderde. Ik weet evenmin welke maatregelen de gemeente Eindhoven heeft genomen, maar volgens mij hebben geen van beiden hun uiterste best gedaan om sluiting van het Evoluon te voorkomen.

Toen het idee in de jaren ‘60 werd geopperd, was de gemeente Eindhoven zo enthousiast dat zij de grond voor de bouw van het Evoluon aan Philips schonk. Bovendien leek Philips het voorbeeld van de oude directeur Anton Philips vergeten te zijn. In de moeilijke jaren van 1890 reisde Anton Philips persoonlijk per trein half Europa door, op zoek naar kopers van zijn Philips gloeilampen. 's Nachts reizen en overdag zaken doen, totdat hij de benodigde cliëntèle opgebouwd had. Legendarisch was zijn reis van 1898 die hem zelfs tot in Rusland bracht, waar hij goede zaken deed. Volgens mij heeft noch Philips noch de gemeente Eindhoven grote investeringen gedaan om de problemen van het Evoluon aan te pakken. Ik denk ook dat de directie van het Evoluon verzuimd heeft om de exposities tijdig te moderniseren, want die liepen niet parallel met de technologische ontwikkelingen. De technologische innovatie ging vanaf de jaren ‘80 met reuzensprongen vooruit en volgens mij heeft het Evoluon toen de trein "van de industriële evolutie" gemist.

………..  …………………

……….. Het Evoluón aan het einde van de jaren '60. ……………….………………….Het Evoluon in 2002

Als alle betrokkenen hun uiterste best hadden gedaan, had het Evoluon misschien behouden kunnen blijven. Dan zou het vandaag de dag nog steeds het visitekaartje van Philips en de parel van de Lichtstad zijn geweest. In dezelfde periode kreeg Philips echter economische problemen vanwege de moordende concurrentie van de markt in Zuidoost-Azië en Amerika, waardoor bezuinigingen niet te vermijden waren. Maar toch denk ik dat het een overhaaste beslissing was om het Evoluon te sluiten en dat Philips niet al het mogelijke heeft gedaan om het te voorkomen. En de lokale en nationale overheid evenmin. Ook al kwamen er minder bezoekers, het waren er nog altijd veel meer dan in de bioscopen, feestzalen of musea van Eindhoven. Ik denk dat het te wijten is aan nalatigheid van zowel Philips als van politici dat het Evoluon vandaag de dag niet meer is dan een mooie herinnering, een reliekje uit een nabij verleden. Uit een roemrijk tijdperk van Eindhoven, van Brabant, van Nederland. Een tijdperk waarin de stad van Philips een van de meest bezochte steden van Nederland was, door binnenlandse èn buitenlandse toeristen. En dat was allemaal te danken aan die indrukwekkende vliegende schotel van beton, de spiegel van de aardse wetenschap.

 …

Zo zag men het Evoluon in de jaren van 1970. ……………………………En zo zie je het vandaag 25 juni 2003 (datum van opname).

DE SPANJAARDEN EN HET EVOLUON

Voor veel Spaanse migranten was het Evoluon meer dan een toeristische attractie. Lange tijd was het een ontmoetingsplaats van Spaanse migranten uit Eindhoven en omstreken. Er waren drie plekken die de Spanjaarden bijna dagelijks bezochten: de Spaanse verenigingsgebouwen, het Philips van Lennep Park en het Evoluon. Als een Spaanse familie bezoek kreeg uit Spanje of elders, was het Evoluon het eerste wat ze aan hun bezoek lieten zien. Het Spaanse Centrum nodigde altijd Spanjaarden uit andere Nederlandse steden uit voor het jaarlijkse voetbaltoernooi en ik kan me goed herinneren wat zij gewoonlijk meteen na aankomst vroegen: wijs ons de weg naar het Evoluon. Als je in Eindhoven was geweest en je had geen foto gemaakt bij het Evoluon dan was dat iets wat je jezelf niet kon vergeven. De Spanjaarden maakten graag een wandelingetje door het park van het Evoluon, in de nabijheid van de vliegende schotel van beton. Ik weet nog heel goed hoe ik vroeger vaak met een groepje jongeren rondhing bij de achterkant van het Evoluon. Daar rookten we stiekem sigaretten, maar we moesten heel goed opletten dat we niet gezien werden door de oudere Spanjaarden die daar elke middag gingen wandelen, want dan waren onze ouders meteen op de hoogte.

 … Groep Spanjaarden bij het Evoluon. ………………………………………. José Gómez Medina, wandelen bij het Evoluon.

Wij, de Spanjaarden uit Eindhoven, leefden precies zoals in de Spaanse dorpen. Iedereen kende elkaar en evenals in de Spaanse dorpjes gaven we elkaar bijnamen, bijvoorbeeld el Químico, el Peque, el Torero, el Moro, el Chino en nog veel meer. Ook sommige locaties gaven we een andere naam. Het Gelderlandplein in Drents Dorp werd bijvoorbeeld omgedoopt in 'La Plaza de España', omdat er veel Spanjaarden aan dat plein woonden, die allemaal met nog vele anderen bijna elke middag een wandelingetje bij het Evoluon maakten.

Ook de jongeren lieten zich door het Evoluon inspireren. In de hoogtijdagen van het Evoluon vormde een groep jonge Spanjaarden een muziekband met de naam ‘Evolución’. Later veranderden ze hun naam in 'Atlantico' en 'Agua'.

De jongste generaties in Eindhoven kennen het Evoluon alleen op afstand en van de buitenkant. Ze weten niet dat dit gebouw ooit een van de meeste bezochte plekken van Nederland was. Mensen uit vrijwel alle hoeken van de wereld namen in hun vakantieplannen een bezoekje aan deze symbolische plek op.

Nu verhindert een hek langs de voorkant en een grote dijk aan de achterkant dat mensen die aparte sensatie kunnen voelen die je ervaart als je onder het dak van die vliegende schotel staat. En ik zeg vliegende schotel, omdat dit mijn eerste indruk was toen ik hem voor het eerst zag. Dat is bijna twintig jaar geleden, maar elke keer als ik hem zie beleef ik dat moment opnieuw.

Spanjaarden op bezoek bij de vliegende schotel van beton.

Het was in de zomer van 1974. Mijn ouders hadden Serafín Vera de missie toevertrouwd om mijn broer en mij naar Nederland te brengen om hier de zomer door te brengen. Serafín Vera was een Spaanse migrant, naar Nederland gekomen in de jaren ’60 en inmiddels definitief naar Spanje teruggekeerd. Hij leek mij meer een 'guardia civil' dan een emigrant, en dat kwam waarschijnlijk door zijn dunne, lange snor die eindigde in twee krulletjes, daar in de hoekjes van de mond waar de bovenlip zich verenigt met de onderlip. Deze heer voelde zich op de weg zoals een oude zeeman op zee. Hij kende niet alleen de route van buiten, hij wist ook precies hoe je de grens over kon komen zonder doorzocht te worden. Toen we bij de Spaans-Franse grens arriveerden, vroeg de agent die onze paspoorten controleerde, of hij iets te declareren had. Hij antwoordde: 'Ik heb drie flessen Cognac, genoeg om een heel jaar in Nederland door te komen.' De agent lachte en zei: 'Doorrijden maar en goede reis verder.' In werkelijkheid lag de kofferbak van Serafin's auto vol met flessen en andere lekkernijen. Hij kende de weg van Plasencia (in het noorden van Extremadura) naar Eindhoven uit zijn hoofd en wist precies wanneer het juiste moment was aangebroken om even te rusten. In die tijd moest je vrijwel helemaal over provinciale of nationale wegen en bovendien moest je dwars door het centrum van grote steden als Salamanca, Valladolid, Burgos, Vitoria, Bordeaux en Parijs. Maar Serafín kende elke kruising en wist zelfs exact waar je een stukje af kon snijden. Deze emigrant en zijn auto konden honderden vermakelijke en ongelooflijke avonturen vertellen. Hij en zijn auto waren als Don Quichot en Rocinante (voor wie het niet weet, Rocinante was het arme paard van Don Quichot). In feite staat de Spaanse migratiegeschiedenis vol van dit soort Don Quichot verhalen, het is alleen jammer dat het ontbreekt aan een Cervantes om al die avonturen te beschrijven.

  Spaanse mensen tijdens een wandeling door het Evoluonpark

Toen we in Eindhoven aankwamen, lag ik te slapen op de achterbank van de auto, maar werd opeens wakker door de stem van mijn broer die riep: 'Het is net een vliegende schotel!' Ik tilde mijn hoofd op, keek door het linkerraampje en kon niet geloven wat ik zag. Een reusachtige vliegende schotel met grote, bijna driehoekige ramen waarachter de hemelse verlichting om beurten aan en uit ging. Ik wreef mijn ogen uit om beter te zien en met de rug van mijn rechterhand droogde ik mijn kin af die tijdens het slapen nat geworden was.

Iets anders waarover ik me verwonderde toen ik voor het eerst in Nederland kwam, was de vloerbedekking in alle kamers en op de trappen van ons huis. We waren gewend aan de koude vloertegels in Spanje en nu hadden we overal tapijten, het leek wel een paleis uit een sprookje van Duizend en een Nacht. Mijn broers en ik brachten meer tijd zittend op de vloer door dan staand. Ik bedacht me opeens dat de Missing Link tussen aap en mens, waarnaar de paleontologen, antropologen en archeologen nog steeds op zoek zijn, wel eens de vloerbedekking zou kunnen zijn, of iets wat er op lijkt. Maar ja, dat is een eigen hypothese en daar valt over te twisten.

HET ACHTSTE WERELDWONDER

Wie kent de zeven wereldwonderen niet? De bibliotheek van Alexandrië, de tuinen van Babelonië, de Toren van Hercules, enzovoorts. We moeten er wel rekening mee houden dat deze selectie werd gemaakt toen het Evoluon nog niet bestond, want zou deze in de jaren ‘60 of ‘70 gemaakt zijn, dan denk ik dat het Evoluon het achtste was geweest. Er zijn mensen die beweren dat het achtste wereldwonder de toren van Pisa is, of de Eiffeltoren van Parijs, of de voormalige torens van het Word Trade Center in Manhattan. De grootste durfals kiezen zelfs voor het kleine Spaanse dorpje Garganta la Olla. Over die laatste keuze geef ik geen mening, want ik ben daar geboren en daardoor zou u kunnen denken dat dit een typisch geval is van 'vriendjespolitiek'. Toch denk ik dat van alle genoemde en vele ongenoemde voorbeelden het Evoluon ongetwijfeld het meest geschikt is om deel uit te maken van de wereldwonderenlijst. Ik denk dat dit schitterende, imposante en moderne architectonische juweel gewoon het enige echte achtste wereldwonder is. Bovendien is het een referentiepunt geworden in de wereld van wetenschap en techniek. Evenals Christus verdeelt het de wereld in een vóór en na. Uiteraard is dit niet meer dan een persoonlijke opinie waarover discussie mogelijk is.

Het interieur van de vliegende schotel in de jaren '70.

WAT HET WEL WAS

Het was een roemrijke tijd voor de stad Eindhoven en haar inwoners. Het Evoluon was niet enkel een expositieruimte waar de ontwikkeling van de wereldse techniek werd tentoongesteld. Het Evoluon was een begrip. En het werd een gewilde trekpleister voor mensen uit de hele wereld. De Eindhovenaren zelf trokken zich niets aan van de openingstijden, het ging hen vooral om het wandelingetje door het park dat een soort van ritueel werd. Mensen vonden het prettig om daar lekker op een bankje te zitten of op het gras te liggen en naar het Evoluon te kijken. Of naar de zwanen in de vijver. Soms leek die vijver op de maan. De maan die eventjes uit het heelal was ontsnapt om die vliegende schotel die nooit had kunnen vliegen, een momentje gezelschap te houden. Eindhovenaren wandelden graag bij het Evoluon en rustend op een bankje genoten ze van dit architectonische wonder. Een wonder dat je hypnotiseerde, want hoe langer je er naar keek, hoe verder het je in het rijk der verwondering bracht.

 

Verschillende foto's van het interieur: de eerste twee van tegenwoordig en de derde uit de jaren 70.

Rond het Evoluon werd een ander leven geleefd. De mensen genoten van dat wonderland. De kinderen speelden er onder de grote schotel en tussen de dikke kolommen. Ze verzonnen fantastische avonturen, misschien over buitenaardse wezens of over superhelden en ze beschikten over het beste decor dat ze zich maar konden wensen. Verliefde paartjes spraken af bij het Evoluon en zochten de meest verborgen hoekjes op om heimelijk hun intieme momenten te beleven. Groepen jongens en meisjes ontmoetten elkaar in het park en liggend op het gras luisterden ze naar muziek uit een draagbare cassetterecorder (een Philips wellicht). Kortom, dit gebouw van beton en ander gewoon bouwmateriaal, had iets aparts, iets raadselachtigs, iets buitengewoons, iets waardoor de mensen werden aangetrokken, alsof het om een buitenaardse macht ging. Een macht die je uitnodigde om dichterbij te komen en heel even nam die rare macht bezit van je en leek je op een andere plek terechtgekomen te zijn, op een plek waar de tijd stil leek te staan.

 

.De eerste twee foto's zijn gemaakt in de beginperiode van het Evoluon en de derde is van het huidige interieur van het gebouw.

Tegenwoordig verhinderen de hekken aan de voorzijde en de dijken aan de achterzijde van het terrein dat de inwoners van Eindhoven de magie van deze mooie plek kunnen voelen. Op deze manier wordt hun het recht ontnomen om de betovering van die plek te ervaren. Want ik denk dat het betovering was wat de ontwerper van dit monument aan de stad en haar inwoners wilde schenken.

Wandelaars zijn niet langer welkom. Het decor waarin de kinderen hun fantasie konden uitleven is verboden terrein geworden. De jeugd hangt niet meer rond in het park en de verliefde paartjes van nu kennen de intieme hoekjes waar ze ongestoord samen konden zijn niet meer. Met andere woorden: de inwoners van Eindhoven is iets belangrijks afgenomen, iets waarop ze zich trots voelden. Als het Evoluon voor onze stad behouden had kunnen blijven, dan geloof ik nooit dat Eindhoven het etiket had gekregen van de saaiste stad van Nederland. Toen het Evoluon nog geopend was, was Eindhoven immers een van de meeste bezochte steden van het land. Natuurlijk is dit mijn persoonlijke mening waarmee u het niet eens hoeft te zijn. Mocht u dat wensen, dan kan er ook een referendum over gehouden worden. En ik zeg referendum, omdat ik denk dat Philips en de gemeente Eindhoven een referendum hadden moeten houden, zodat alle inwoners zich konden uitspreken over het sluiten van het Evoluon, of op zijn minst over het plaatsen van hekken en dijken en het verwijderen van de bankjes uit het park. Ik hoef het u niet meer te vertellen, dit is een eigen mening en die staat ter discussie.

M.A.Luengo Tarrero.

Vertaling Geertje van Os.

 …….

Op deze foto van de communieviering van het Spaanse meisje Juani Sánchez Pulido bij ingang van de voormalige Koenraadkerk, zien we het Evoluon aan de achterkant. Tegenwoordig is de vliegende schotel door de bouw van nieuwe kantoorgebouwen vanaf deze plaats niet meer te zien. Op de foto rechts, zien we de voormalige Koenraadkerk en de grote ingang waar de communiefoto werd genomen. Deze foto werd genomen vanaf het Evoluon park. Beide foto's zijn gemaakt aan het einde van de jaren '70.

………………. Eind jaren 60

………………. Eind jaren 70

…………………… Eind jaren 80

………. ……………

………………Foto uit de jaren 1990 ……………………………..Foto uit 2002

 … …

Deze twee opnames zijn gemaakt op 25 juni 2003. De derde foto is gemaakt binnen het Evoluon in de jaren 70.

……  ……………………………………Recente foto's van het Evoluon van binnen en buiten.

…………………..

Deze mozaïk van het Evoluon is in wijkgebouw Loket W Strijp aan de Zeilsterstraat te bezichtigen. Het mozaïk is ontworpen door Frank Overzier van Loket W en is uitgevoerd door senioren onder leiding van Janienka Berghmans, stagiaire van Henk Berkens bij Loket W in 2001.

 

Deze schitterend boorduurwerk over Eindhoven van onbekende auteur is te bezichtigen bij Círculo Español aan de Koenraadlaan 100.

Dit doek hangt al jaren aan de muur in de grote zaal van Círculo. Maar niemand heeft mij kunnen vertellen wie de auteur was.

Het Evoluon is een van de zes beelden dat te zien zijn in dit kunstwerk met een afmeting van 200 bij 150 cm.

……………………..

………………………..…………. ………………….

………………….

 

Op internet heb ik nog twee foto's gevonden over toekomstige plannen voor het Evoluon en omstreken.

……………………….………

 ………………..

……………………...

……………………...

………………………………………

NATIONAAL ARCHIEF: Beelden van het Evoluon: http://beeldbank.nationaalarchief.nl/?mrx_mod=geavanceerd_zoeken&show=1&option=com_memorix&PHPSESSID=3be72f94a2d3a23de15edfd3561a842a

De volgende 9 foto's zijn bij de Nationaal Archief te zien. (via de link hierboven.) Deze foto's zijn gemaakt tussen 1968 en 1971.

 …..

 …..

 …..

 …..

…………………………………

Bij de boven vermelde link zijn nog veel meer foto's te zien. (zoek opdracht: 'evoluon' )

Meer informatie over het Evoluon:

Het Evoluon: http://home.iae.nl/users/pb0aia/evoluon/

Vrienden van het Evoluon: http://www.fractal.org/Vrienden-van-het-Evoluon/VvhE-links.htm

Andere foto's: http://members.lycos.nl/eindhovenfoto/stadsgezichten/evoluon.htm

 

 Exit