Hollandse storm in een glas

Het moet ergens begin jaren tachtig geweest zijn, toen in mijn ouderlijk huis een nieuw tijdperk werd ingeluid. Pa had van Philips Marketing Services een doosje meegebracht. Hij had het zorgvuldig vervoerd in zijn koffer en ik las als jongeling aan zijn lichaamstaal af dat het om iets bijzonders moest gaan...

Mijn moeder had, helaas voor mij en mijn nieuwsgierige broer, het avondmaal al klaar en al het lekkers stond dampend op het damasten tafelkleed. Ditmaal kon ook mijn vader zijn teleurstelling inzake de prioritering nauwelijks verbloemen, maar omdat hij zijn echtgenote natuurlijk niet voor het hoofd wilde stoten schoof hij zijn stoel aan. Zelden werd zo goed gegeten als deze avond en nog nooit is in huize Leenhouwers dusdanig efficiënt afgewassen.

Het servies en bestek maakten aldus plaats voor het zwarte koffer van Pa. De verchroomde sluitingen sprongen open toen het koffer door duimdruk werd ontgrendeld en daar kwam het karton tevoorschijn. Het bleef spannend, het was haast 'Sinterklesk', want uit het doosje kwam een onherkenbaar ingepakt object. 'Dit, jongens... dit moeten jullie zien...', prevelde pa tijdens het uitpakproces. Ik herinner mij ook nu nog dat ik hoopte dat er een heel sierlijk gadget tevoorschijn zou komen, een Philips Lighting reclameding of zo. Maar het enthousiasme van mijn ouweheer kon ik die bewuste avond niet plaatsen.

Het is moeilijk te omschrijven, maar het meest leek het ding nog op een omgekeerd geribbeld jampotje met daar bovenop, ookal ondersteboven, een zwarte trechter met een fitting. Op dit ding was maar één term van toepassing: foeilelijk. Na mijn oudere broer mocht ik de lamp, want dat bleek het toch echt te zijn, vasthouden. Een zware jongen van wel een halve kilo hield ik in mijn rimpelloze handen. Direct viel mijn oog op het opschrift: SL*9 9W/425 lumen. Ik dacht terug aan één van mijn spreekbeurten op de lagere school en langzaam maar zeker begon ik mijn vader's enthousiasme te begrijpen: men had een TL-buis in een theeglas weten te vouwen!


Zelfs op het Franse platte land kwam je ze later tegen Foto: Rien valk

Mijn moeder kreeg de eer de lamp in een armatuurtje te draaien dat de muur al zeker vijftien jaar sierde. Vanaf dat moment voelden we ons allemaal energiezuinig als 's avonds ons 'theelichtje' weer werd ontstoken: eerst een paar korte witte flitsjes, alsof het bliksemde. Daarna een lichte flikkering en vervolgens een helder witte gloed die in kracht toenam.

Van de week zat ik bij mijn moeder aan diezelfde tafel, volgens mij op de plek waar mijn vader vroeger altijd zat, toen ma een bakje nespresso serveerde. 'Jongen, kun je me dadelijk even helpen?', vroeg ze en vervolgde: 'Ik heb een lamp kapot.' Het bleek dé lamp te zijn. Ik demonteerde hetzelfde armatuurtje zoals ik dat mijn moeder zo'n 25 jaar geleden voor het laatst had zien doen. De lamp draaide ik er voorzichtig uit, om er een energiezuinige nieuweling in te draaien. Een plastic geval was het, dat het vak van knipperen allang niet meer beheerste.

Nadat ik ook mijn tweede kopje koffie had opgedronken heb ik voorzichtig het oude lichtmirakel mee naar huis genomen. Eenmaal thuis kon ik haast niet wachten. Ik zocht een snel toegankelijke fitting en heb de kolos er stiekem ingedraaid. Hevig flikkerend deed ze haar best, maar na 25 jaar had de jubilaris de energie niet meer. '25 jaar...', hoorde ik mezelf zeggen en ik bedacht me hoe vaak ik allerlei moderne spaarlampjes al had moeten vervangen omdat ze hun langetermijnbeloften niet waar wisten te maken. De verklaring vond ik op de andere kant van ons pap zijn lamp: PHILIPS Made in Holland.