registreren | inloggen
Gebruikersnaam Wachtwoord

Doodzonde tegen het Brabants

Hoewel de zin in de tekst van het bericht, afgezien van een enkele spellingsanomalie, correct aangeleverd werd - 'Ne tesnuzzik het un heilzame werking' - is de koppenbedenker van het Eindhovens Dagblad toch nog in staat geweest, hem in de titel te 'verinneweren'. Hij maakt er namelijk 'Tesnuzzik het 'nen heilzame werking'(ED 24 mei 2005) van. Hij maakt met het lidwoord 'nen botweg van een vrouwelijk zelfstandig naamwoord - werking - een mannelijk. Een doodzonde tegen het Brabants. Want ieder die nog met enige kennis van deze taal behept is, weet dat het Brabants drie woordgeslachten kent, die het onbepaalde lidwoord (een) een verschillende vorm geven:
mannelijk: een vent, een hengst, een stoel = 'ne vent, 'nen hengst, 'ne stoel;
vrouwelijk: een vrouw, een krant, een tafel = 'n vrouw, 'n krant, 'n toffel/taofel;
onzijdig: een paard, een mes, een feest, een meisje = e pàrd/perd/pjerd, e mes, e fist, e màske/meske, maar - vanwege de d - 'n durske!.
Een krant die zich bezighoudt met 'Brabants mooiste (dialect)woord' zou er voor moeten zorgen, dat blunders als de bovenstaande niet in haar kolommen verschijnen.

houdoe

Ik vind houdoe verreweg het mooiste brabantse woord.
Voor mij als hollander was het een nieuw woord (25 jaar geleden), en het geeft meteen de juiste toon en inhoud.
Veel van die zogenaamd brabantse woorden zijn niet uniek brabants maar gewoon plat of binnensmonds gemompelde nederlandse woorden, die in heel nederland ongeveer zo (plat) worden uitgesproken.

Brabants, Nederlands en Brabants klinkend Nederlands

Wat je beweert in de laatste alinea - over de zogenaamd Brabantse woorden - is juist; het aantal unieke Brabantse woorden is heel wat kleiner dan het aantal Brabants klinkende. In de lopende enquête naar Brabants mooiste - schoonste zou het eigenlijk moeten heten - in het ED gaat het echter wel om die categorie van unieke (bijvoorbeeld griessele).
Jij - en bijna iedereen - vindt houdoe het mooiste Brabantse woord. Begrijpelijk, want niet alleen klinkt het mooi, het brengt ook een sympathieke boodschap over, die ik wel typerend durf noemen voor de oude Brabantse leefwereld: het leven is moeilijk, we weten het uit dagelijkse ondervinding; daarom: houd je taai.
En daarmee zijn we precies bij de waarheid die we hierboven bespraken: Brabants is in wezen dikwijls gewoon, zij het soms verouderd en ietwat plechtig Nederlands. Houdoe is gewoon de op zijn Brabants uitgesproken wens: houd u.
Ook dat andere dialectwoord, waar het ED vandaag (26 mei) aandacht aan besteedt - bedinne, medjenne, medinne (betekenis: aanstonds) - is in feite een gewoon Nederlands woord: meteen, ontstaan toen deze samentrekking, net als houd u, nog uit twee afzonderlijke woorden bestond: met ene.
In feite wordt met deze twee voorbeelden de historische werkelijkheid geïllustreerd: het Brabants was één van de bronnen van het Nederlands.

aorig

Persoonlijk vind ik aorig het mooiste woord. Met name in de combinatie aorig haor (raar haar) is ie geweldig. En in het licht van bovenstaande discussie: ik zou niet weten van welk nederlands woord dit een verbastering is. Voor de hand liggend is aardig maar qua betekenis kan ik die twee toch niet rijmen.

Aorig - eigenaardig

Aorig - soms geschreven en klinkend als orrig, arrig, árreg - komt qua betekenis dus overeen met het Nederlandse eigenaardig. Mijn hypothese is deze: omdat iedereen een aard(je) heeft en dus in principe aardig is, is men het zonderlinge misschien van het gewone gaan onderscheiden door toevoeging van het woordje eigen. Ik veronderstel dus dat aardig in de betekenis van eigenaardig de oudste papieren heeft en dat het in de betekenis van leuk, lief jonger is.
Aardig in die oudste (Zuid-Nederlandse) betekenis komt nog voor - ik citeer uit De Bont, Dialekt van Kempenland, deel II- bij Jan H. Eekhout: Gisteravond reeds deed hij aardig. Hij uitte toen geen syllabe.